منصور نصيرى: مرى الن مارك با كتاب ها، نمايشگاه ها و عكس هاى متعددى كه در مجلات مختلف منتشر كرده، چهره اى شناخته شده در عالم عكاسى است. اين بانوى عكاس علاوه بر همكارى با «نيويوركر» مقالات تصويرى و پرتره هاى زيادى را در «لايف» نيويورك تايمز رولينگ استون و وانيتى فير به چاپ رسانده است.حدود سه دهه است كه او با سفرهاى گسترده خود، بازتاب دقيق و با كيفيتى از مسائل مربوط به بشر را در نقاط و موقعيت هاى مختلف، ارائه و انتشار مى دهد.امروزه وى در ميان موثرترين و بزرگ ترين عكاسان معاصر براى خود جايگاه ويژه اى دارد. عكس هاى او از جهان ما و از فرهنگ هاى مختلف تبديل به شاخص هايى در زمينه عكاسى مستند شده اند.
روايت تصويرى او از «مادر ترزا»، سيرك هاى هندى و فاحشه خانه هاى بمبئى، محصول و نتيجه ساليان متمادى حضور و تلاش او در هندوستان است.
يكى از مقالات تصويرى او از كودكان فرارى «سياتل» مبناى ساخت فيلم استريت وايز شد كه توسط همسرش مارتين بل كارگردانى و نامزد دريافت جايزه اسكار شد.در همين اواخر مركز بين المللى عكاسى، جايزه Cornell Capa را به وى اهدا كرد. مرى الن همچنين جوايز متعدد ديگرى را دريافت كرده كه از آن ميان مى توان به اين عناوين اشاره كرد:
بورس بنياد ارنا و ويكتور هاسلبلاد، بورس مطالعاتى والتر آننبرگ به خاطر كتاب و پروژه نمايشگاهش درباره آمريكا، كمك هزينه تحصيلى جان سيمون گوگنهايم جايزه «ماتريس» به عنوان بانوى برجسته در زمينه عكاسى، جايزه دكتر Erich Salomon به عنوان شخص برتر در زمينه «عكاسى مطبوعاتى» سه فرصت مطالعاتى از سوى موسسه ملى كمك به هنر، جايزه عكاس سال از دوستان عكاسى، ورلد پرس فتو، دو جايزه رابرت كندى و جايزه هنر خلاق در زمينه عكاسى از دانشگاه برنديس.
درجه دكتراى افتخارى هنرهاى زيبا از سوى دانشگاه پنسيلوانيا و دانشگاه هنر نيز به او اعطا شده است. مرى الن مارك تاكنون ۱۴ كتاب از جمله پاسپورت، سلول ۸۱، جاده فالكلند، ماموريت خيرخواهانه، مادر ترزا در كلكته، مرى الن مارك: ۲۵ سال، سيرك هاى هندى، پرتره ها، فريادى براى كمك، مرى الن مارك ۵۵ ساله و دوقلوها (سال ۲۰۰۳ ميلادى) منتشر كرده و نمايشگاه هايى نيز از عكس هاى منتشره در كتاب هاى او در كشورهاى مختلف برپا شده است.در راى گيرى اخير خوانندگان مجله آمريكن فتو او به عنوان «بزرگ ترين بانوى عكاس» بيشترين آرا را به دست آورد.
در ميان فعاليت هاى هنرى او همكارى در تهيه فيلم سينمايى American heart (۱۹۹۲) به كارگردانى همسرش مارتين بل نيز به چشم مى خورد.
آخرين پروژه مرى الن، «دوقلوها» سال گذشته به صورت نمايشگاه برپا و كتابش چاپ شد. در اين پروژه تعداد زيادى دوقلو، در برابر دوربين او قرار گرفتند و پرتره هاى ۲۴ *۲۰ پولارويد او توسط Aperture به صورت كتاب در سپتامبر سال ۲۰۰۳ منتشر شد. نمايشگاهى نيز از اين پرتره ها در اكتبر ۲۰۰۳ برپا شد.
وى در حال حاضر سرگرم كار بر روى پروژه عظيمى است كه نگاه به گذشته و مرور عكس هاى قديمى او را در برمى گيرد كه به صورت كتابى توسط انتشارات Phaidon به چاپ خواهد رسيد.مرى الن در كنار چاپ كتاب و عكاسى مطبوعاتى به عكاسى تبليغاتى نيز مى پردازد و در ميان مشتريان عكس هاى تبليغاتى او شركت هايى همچون: نيسان، هاسلبلاد، لى وايز و ... به چشم مى خورد.نزديك شدن او به سوژه هايى كه اغلب زندگى مردم حاشيه اجتماع را نشان مى دهد و موضوع هايى همچون تن فروشان بمبئى تا كودكان خيابانى سياتل و كابوى هاى تگزاس را در برمى گيرد، موجب آفرينش مجموعه تصاوير مستند و ارزشمندى از زندگى و اجتماع دور و بر آدم هاى مختلف و فرهنگ هاى متفاوت توسط وى شده است.او در سال ۱۹۶۵ و در آغاز فعاليت خود به عنوان يك عكاس، تصميم جدى و بلندپروازانه اى گرفت: سفر به كشورهاى دور و ناآشنا در آمريكا و كاوش در زندگى مردمان مختلف و تلاش براى به تصوير كشيدن و درك چگونگى زندگى در اين جوامع.
موفقيت جهانى او در اين راه مرهون جسارت و اتكاى او به خود و همچنين قدرت وى در برقرارى ارتباط سريع و عميق با سوژه هايش است.
مارك براى دستيابى به اهدافش انسان هايى را انتخاب كرد كه نه تنها در حاشيه جوامع اصلى، كه در حاشيه جوامع ابتدايى و بدوى خويش نيز قرار داشتند و به همين دليل است كه بخش عمده اى از عكس هاى او را تصاوير تاثيرگذارى از بيماران روانى، تن فروشان، كودكان فرارى و بى خانمان هايى از جوامع و فرهنگ هاى مختلف تشكيل مى دهند.
حدود ۴۰ سال پيش هدف مارك ساده و روشن بود: «مى خواستم از آغاز سفر كنم، در كودكى به هواپيماها مى انديشيدم و درباره آنها خيالپردازى مى كردم، پيش از آن كه در يكى از آنها پرواز را تجربه كنم. زمانى كه عكاسى را آغاز كردم تكليفم با خودم روشن بود و واقعاً به دنبال شناخت فرهنگ هاى مختلف نه تنها در كشورهاى ديگر كه در سرزمين خودم بودم و عكاسى را راهى براى رسيدن به اين هدف مى دانستم، مى خواستم يك بيننده كنجكاو باشم.»
مسير زندگى حرفه اى مارك با چنين انديشه و هدفى آغاز شد. پس از دريافت مدرك كارشناسى ارشد در دانشكده ارتباطات دانشگاه پنسيلوانيا، برنده بورس تحصيلى «فول برايت» (برنامه تبادل استاد و دانشجو ميان دانشگاه هاى آمريكا و كشورهاى ديگر به هزينه دولت آمريكا) براى عكاسى در تركيه شد و سال هاى ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۷ را به عكاسى در آنجا و كشورهاى ديگر شامل يونان، ايتاليا، آلمان، اسپانيا و انگليس گذراند.پس از بازگشت به آمريكا، مارك به نيويورك رفت و به عكاسى از پارك مركزى، ميدان تايم و رويدادهاى خبرى در گوشه و كنار شهر پرداخت.
مارك چند سال بر روى پروژه هاى عكاسى از فرهنگ مردان زن نما و زنان مرد نما، تظاهرات موافقان و مخالفان جنگ، جنبش زنان، كمدين هاى مقلد و دلالان ازدواج در خيابان چهل و دوم، وقت گذاشت و كار كرد. نكته برجسته و مشترك اكثر كارهاى او پرداختن به حواشى دور از جريان اصلى اجتماع است: «فقط مردم حاشيه اجتماع براى من مهم هستند. من حس نزديكى و قرابت زيادى با مردمى كه جايگاه برجسته اى در اجتماع نداشته اند، دارم، آنچه كه من بيش از هر چيزى به دنبال نشان دادن آن هستم، زندگى و موجوديت اين مردمان است.»در همين دوران مارك پا به عرصه جديد و متفاوت كارى سرشار از پول و موقعيت گذاشت: عكاسى در تعدادى از فيلم هاى هاليوود. مارك به سرعت متوجه شد تهيه پرتره و گزارش هاى تصويرى در آنجا، بسيار به سبك و شيوه عكاسى او نزديك است و از طرفى صورت حساب ها هم به خوبى پرداخت مى شوند!
پس از همكارى در فيلم «رستوران آليس» به كارگردانى آرتور پن، مجله «Look» به او ماموريتى براى عكاسى از فيلم «Satyricon» فدريكو فلينى در رم محول كرد و اين سرآغاز انجام پروژه ها و ماموريت هاى ديگرى با مجله «لايف» و مجلات ديگر شد.نقطه عطف عكاسى سينمايى او در سال ۱۹۷۳ و هنگامى كه با ميلوش فرومن در فيلم «Taking Off» همكارى مى كرد رقم خورد.مارك از فورمن تقاضا كرد تا در فيلم بعدى او «پرواز بر فراز آشيانه فاخته» كه در بيمارستان روانى اورگان فيلمبردارى مى شد نيز همكارى كند، اين فيلم بودجه اى براى استخدام يك عكاس نداشت و مارك فقط در ازاى دريافت هزينه هايش به عكاسى از اين فيلم پرداخت:«هميشه دلم مى خواست از يك بيمارستان روانى عكاسى كنم. سلامت و بيمارى هاى روانى هميشه برايم مهم و جالب توجه بوده است.»
مارك در خلال عكاسى فيلم توانست با ماموران و مديران آسايشگاه روانى اى كه به شدت محافظت مى شد طرح دوستى بريزد و با نفوذ به سلول ها و اتاق هايى كه بيماران روانى در آنها نگهدارى مى شدند، عكس هاى منحصربه فردى از اجتماع بيماران روانى تهيه كند كه بعدها در كتاب «سلول ۸۱» به چاپ رسيدند.سلول ۸۱ محلى مرموز براى نگهدارى زنان روانى بود كه تحت محافظت ويژه قرار داشت، با اين حال مارك مدت يك ماه در اين محل ماند و با زنان روانى ساكن آن زندگى كرد و قدرت شگفت انگيز خود را در نزديكى به سوژه نشان داد.فعاليت فتوژورناليستى او در همين دوران و با همكارى با مجلاتى مانند مچ (پاريس) نيويوركر و لايف شكل گرفت اما كارهاى عميق و غيراحساسى او چندان در مجلات منتشر نشدند و سراغ آنها را بايد بيشتر در نمايشگاه ها و كتاب هاى او گرفت.
اين بانوى عكاس ۶۴ ساله بيش از ۳۰ سال به عنوان عكاس و فتوژورناليست به سراسر جهان سفر كرده و پس از آنكه مدتى به عضويت آژانس عكس «مگنوم» درآمد، در سال ۱۹۸۱ شركت خودش را به ثبت رساند و تاسيس كرد.شهرت او به طور عمده به خاطر مجموعه عكس هايش از هندوستان، به ويژه پروژه «مادر ترزا» و تن فروشان بمبئى است. ورود او به اجتماع تن فروشان بمبئى و عكاسى از آنها ده سال طول كشيد.
مارك در حال حاضر علاوه بر تدريس عكاسى در كارگاه هاى مختلف، چندين سخنرانى نيز در هر سال و در مراكز مختلف دارد.
نوشته منصور نصیری
