منصور نصیری، روز نامه شرق
عكاسي كه از لندن به ايران مي آيد تا از سوژه «عمل جراحي بيني» عكس تهيه كند، بايد فتوژورناليست تيزبين و جالبي باشد. اين عكاس بسياري از نقاط جهان را در پي سوژه هايي بسيار ويژه و بومي زير پا گذاشته و شم شگفت انگيزي در يافتن موضوعات خاص براي تهيه مقالات تصويري دارد.
مقاله تصويري زد نلسون فتوژورناليست انگليسي را درباره عمل جراحي بيني در ايران در مجله Geo ديدم و طي تماسي با او از وي خواستم از آنجا كه قصد تهيه مقاله اي درباره او و كارهايش را دارم به سئوالاتم پاسخ دهد و اطلاعاتي را در اختيارم قرار دهد. زد نلسون در لندن زندگي مي كند، او با آژانس عكس IPG همكاري عمده اي دارد و بيشتر عكس هايش را به اين آژانس مي فروشد. كارهاي او كه شامل تك عكس، مجموعه عكس و مقالات تصويري با موضوعات گوناگون مي شود به طور وسيعي در بريتانيا و سراسر جهان منتشر شده است. از جنگ در سيرالئون تا گروه موسيقي رولينگ ستونز همه موضوعات و سوژه هاي متنوعي هستند كه در آثار نلسون به آنها پرداخته شده است اما مردم و دنيايي كه ما براي خودمان مي سازيم اغلب موضوع اصلي عكس ها و نگراني هاي او را تشكيل مي دهد. عكس هاي نلسون را مي توان «تصوير زندگي امروز» دانست. نلسون همان طور كه به ايران مي آيد تا از سوژه اي كه حتي در ايران هم بسيار خاص محسوب مي شود، عكس بگيرد به آمريكا نيز سفر مي كند و در مجموعه عكسي به نام «ملت تفنگ» درگيري بسياري از مردم اين سرزمين را با سلاح هاي گرم به تصوير مي كشد.
اين مجموعه عكس آنقدر با استقبال روبه رو شد كه نلسون را به فكر انتشار كتابي درباره آن انداخت. او طي سه سال عكاسي مستند از فرهنگ اسلحه در آمريكا به جاي آنكه به موضوعات كليشه اي مثل گروه ها و دسته هاي تبهكاران بپردازد به داخل اتاق نشيمن خانه ها، حياط مدارس و اورژانس بيمارستان ها رفت تا ببيند مردم درباره اسلحه و استفاده از آن چه مي گويند. نلسون در اين باره مي گويد: «مي خواستم نشان دهم، تفنگ ها چطور تمام جامعه را تحت تاثير قرار مي دهند.» تصاوير اين مجموعه اين پارادوكس را حل مي كنند كه چرا قوي ترين سمبل آزادي آمريكا در عين حال يكي از بزرگ ترين قاتلان نيز هست. در آمريكا سالانه بيش از ۳۰ هزار نفر از شهروندان به قتل مي رسند. كتاب «ملت تفنگ» توسط انتشارات وست زون و با ۱۱۰ عكس از زد نلسون منتشر شده است. اين كتاب در ۱۲ كشور توزيع شده و جايزه اول رقابت هاي ورلد پرس فتو سال ۱۹۹۸ را نيز نصيب نلسون كرد. جوايز ديگري كه به اين مجموعه عكس تعلق گرفت عبارتند از جايزه Visa dشOr فرانسه ۱۹۹۸ و جايزه آلفرد آيزنشتات آمريكا ۱۹۹۹.
شبكه ها و برنامه هاي تلويزيوني مختلف نظير بي بي سي و اسكاي نيوز انگليس و گود مورنينگ آمريكا و چارلي رُز شو نيز با دعوت از نلسون به مجموعه عكس ها و كتاب «ملت تفنگ» پرداختند. نلسون در سال ۱۹۹۹ جايزه اول نيكون بريتانيا را هم از آن خود كرد. كارهاي او تاكنون در مجلات مختلفي از جمله UK ساندي تايمز، آبزرورلايف، اسكواير، مجله آمريكا تايم، مجله لايف (USA)، ميك جگر، مجله اشترن،(USA)(Germany). به چاپ رسيده و منتشر شده اند. بحران هاي سياسي - اجتماعي سومالي و قحطي در اين كشور كه در سال ۱۹۹۲ جزو اخبار مهم در بريتانيا به شمار مي رفت توسط زد نلسون به طور ويژه پوشش داده شد. در اين سال ها او به كشورها و نقاط ديگري نيز سفر كرده و عكس و مقاله تهيه كرد، جنگ فراموش شده افغانستان،جنگ انتخابات در السالوادور، گسترش عمل جراحي بيني در ايران، لژيون خارجي فرانسه، ملت چاق، تگزاس سمي، عواقب نيويورك و خشكسالي اكلاهما از جمله مهم ترين عناوين ماموريت ها و مجموعه عكس هاي او در سال هاي اخير هستند. در افغانستان و هنگامي كه سرگرم عكاسي بود از شليك گلوله تعدادي از مبارزان جان سالم به در برد، اما همكار و مترجم او هر دو مورد اصابت گلوله قرار گرفتند. نلسون به عكاسي پرتره نيز علاقه مند است و از مردم عادي و شخصيت هاي مختلف از جمله فيدل كاسترو، مارگارت تاچر و ميك جگر از اعضاي گروه موسيقي رولينگ ستونز پرتره هاي زيادي تهيه كرده است. او در دانشگاه ها و كالج هاي متعددي در بريتانيا و آمريكا به تدريس و ارائه دوره ها و دروس عكاسي و فتوژورناليسم مي پردازد و آثارش بر ديوار گالري ملي پرتره بريتانيا، موزه ويكتوريا و آلبرت، تالار فستيوال سلطنتي،موزه نيويورك، Oksnehallen كپنهاگ، گالري Westzone لندن و گالري انجمن لندن در معرض ديد بازديدكنندگان قرار گرفته است.
نلسون در يكي از عكس هاي كتاب «ملت تفنگ» پدري را نشان مي دهد كه با شلوار «لجني» مخصوص نظاميان پسر كوچكش را در يك دست و هفت تيري را در دست ديگر گرفته و مصمم و خشمگين به دوربين نگاه مي كند، در كنار عكسي كه در كتاب به چاپ رسيده از قول «مايك» پدر و صاحب هفت تير نوشته شده «اين حق قانوني من است كه براي محافظت از خانواده ام اسلحه داشته باشم» اما زيركي نلسون در تركيب بندي و انتخاب كادر موجب شده تا مخاطب تصور كند پدر هفت تير را به سوي پسر كوچك خودش نشانه رفته است! انتخاب هوشمندانه كادرهايي كه نشان از حضور موثر عكاس در صحنه هاي مختلف دارند يكي از مشخصه هاي آثار زد نلسون به شمار مي رود. در عكسي ديگر از همين مجموعه نلسون خانواده اي اهل لاس وگاس را نشان مي دهد كه سرگرم امتحان و خريد يك اسلحه نيمه خودكار براي حفاظت از خود هستند، برادر بزرگ تر اما خردسال خانواده تحت نظر پدر مشغول امتحان اسلحه است و برادر كوچك تر با نگاهي مضطرب و نگران او را نگاه مي كند، همه سرگرم كار خود هستند و حواس هيچكس به نلسون كه با دوربينش مدام در حال شليك است، نيست! نلسون با حضور در اورژانس، تصاوير تكان دهنده اي از مجروحان و قربانيان خشونت و استفاده از سلاح در آمريكا را به ثبت رسانده كه هر بيننده اي را تحت تاثير قرار مي دهد.
در مجموعه عكس ديگري به نام «لژيونرهاي فرانسه» نلسون پا به پاي لژيونرهايي كه تحت شرايط سخت و تمرينات طاقت فرسا قراردارند حركت مي كند و از آنها و زندگي و تمرينات سختشان عكسبرداري مي كند. لژيون خارجي فرانسه به خاطر تمرينات سخت و وحشيانه سربازان و پذيرش سربازان، فراريان و تبعيدي هاي ساير كشورها شهرت بدي دارد. اين ارتش از مرداني كه چيزي براي از دست دادن ندارند تشكيل شده. در حال حاضر لژيون فرانسه به عنوان يك نيروي ويژه واكنش سريع در ارتش فرانسه شناخته مي شود. مرداني كه وارد لژيون مي شوند بايد حداقل به مدت ۵ سال تحت شرايط سخت تمرينات طاقت فرسايي را پشت سر بگذارند. در بدو ورود پاسپورت آنها توقيف و نام جديدي براي آنها انتخاب مي شود و بايد با زندگي گذشته شان خداحافظي كنند. در يكي از عكس هاي اين مجموعه نلسون سربازاني را نشان مي دهد كه در رودي در جنگل هاي مرزي برزيل و از زير سيم هاي خاردار مشغول عبور از آب هستند. در اين منطقه انواع خطر ها در كمين اين كماندوها است، مارهاي سمي، كروكوديل ها، مالاريا، زالوهاي ۱۵ سانتي متري كه پوست را سوراخ و خون مي مكند از جمله اين خطرات به شمار مي آيند.
نلسون در اين سفر همراه اين سربازان و در كنار آنها بوده است. در عكس ديگري او سربازي را به تصوير كشيده كه در دل جنگل، ماري را به دست گرفته است.
در مجموعه خشكسالي اكلاهما او دختربچه ۱۴ ساله اي را نشان داده كه رنج و اندوه در دستان زمخت و صورت آفتاب خورده اش آشكار است. نلسون در قلب آمريكا هم سوژه خودش را پيدا كرده است.
نلسون براي عكاسي از ايران موضوع منحصر به فردي را انتخاب مي كند. او به جاي پرداختن به موضوعات و سوژه هاي سياسي و اجتماعي كليشه اي و نخ نمايي كه بسياري از عكاسان ايراني و خارجي در عكاسي از ايران تنها به آنها مي پردازند موضوع خاص و رو به گسترش اين سال ها را در جامعه ما انتخاب مي كند و با نگاه تيزبين و دقيق خود به آن مي پردازد. رضا دقتي عكاس بزرگ ايراني در جاهاي مختلفي اين نكته را يادآوري كرده كه اكثر عكاسان ايراني و خارجي كه ايران را موضوع كار خود قرار مي دهند اكثراً كارهايي تكراري و كليشه اي انجام مي دهند و در اين باره با مثالي مي گويد: «اينها دوباره از چند خانم چادري كه از جلوي تابلو يا مكاني رد مي شوند عكس گرفته اند!» البته زد نلسون هم از اين قاعده مستثني نيست و جمله «رضا» عكاس بزرگ جهان در مورد او هم صدق مي كند! زد نلسون در مجموعه عكس هايش از ايران دقيقاً دو عكس طبق تعريف «رضا» گرفته است، اما موضوع اصلي او را در عكاسي از ايران يك سوژه ناب و تازه تشكيل مي دهد: عمل جراحي پلاستيك بيني.
نلسون در اين مجموعه عكس هم بسيار نكته بين و دقيق بوده است. او به كافي شاپ ها، آرايشگاه ها و اماكن مختلفي در سطح شهر تهران رفته و ضمن اينكه در اين باره با جوانان صحبت كرده، از آنها عكس هم گرفته است. نلسون حتي به اتاق عمل هم رفته و از مراحل مختلف عمل جراحي زيبايي بيني نيز عكس گرفته است. در يك عكس او جراحي را نشان مي دهد كه با يك چكش كوچك مشغول ضربه زدن به قسمتي از بيني بيمار است . در عكس ديگري او تصوير دختر جواني را نشان مي دهد كه پس از عمل جراحي صورت و بيني خود را در آينه دستي كوچكي نگاه مي كند و در حالي كه جراح با دماغ پهن خود مشغول خنده است او هم لبخند رضايت آميزي از تصوير خود در آينه بر لب دارد! عكس ديگري از اين مجموعه زن جواني را نشان مي دهد كه از طبقه متوسط جامعه است و پس از عمل در حالي كه همسرش دست او را گرفته و پدر و مادر مسنش او را همراهي مي كنند در حال حركت است. در عكس ديگري همين زن جوان را در حالي كه قسمت زيادي از صورتش با چسب و باند پوشيده شده در روبه روي خود مي بينيم، آيا واقعاً ارزشش را داشت؟
نلسون با هيچ يك از عكاسان ايراني مقيم داخل و خارج ايران آشنايي ندارد و درباره علت و چگونگي انتخاب موضوع «عمل جراحي بيني در ايران» براي يكي از مقالات تصويري خود مي گويد: مقاله اي را در اين مورد در نيويورك تايمز خوانده بودم كه توجه مرا به خودش جلب كرد، ابتدا آن را به طور كامل باور نكردم اما فكر كردم اگر واقعيت داشته باشد داستان جالبي براي يك مقاله تصويري خواهد بود. آن موقع روابط بين آمريكا و خاورميانه به شدت ضعيف شده بود و من احساس كردم تهيه چنين مقاله اي، نادرستي برخي اظهارنظر هاي غرب را در مورد كشور هاي اسلامي آشكار مي كند و نشان مي دهد چقدر فرهنگ و رفتار مردمان كشور هاي اسلامي و غربي شبيه هم است. زد نلسون هم مانند بسياري از خارجياني كه از ايران بازديد مي كنند از برخورد گرم و دوستانه مردم شگفت زده شده و اقامت خود را در ايران لذت بخش و راحت توصيف مي كند.
او علاقه زيادي به بازگشت مجدد به ايران و بازديد از نقاط مختلف آن دارد، اما هنوز طرح و برنامه تعريف شده اي براي اين سفر تهيه نكرده است. نلسون وضعيت سياسي ايران را پيچيده ارزيابي مي كند و درباره بازتاب مقاله تصويري عمل جراحي بيني در غرب مي گويد: بسيار جالب و خوب بود، چون اين مقاله نگاه كليشه اي غرب را به ايران و مردمش نداشت و من فكر مي كنم مردم با ديدن اين تصاوير بيشتر متوجه شباهت هاي فرهنگي موجود ميان خود و مردم ايران مي شدند تا تفاوت ها، كه در اين اوضاع و شرايط سياسي بسيار خوب و ضروري است. نلسون هنوز از دوربين ديجيتال استفاده نمي كند و معتقد است: دوربين ديجيتال يك ابزار مفيد و غيرقابل اجتناب است، اما من هم چنان در مقابل استفاده از آن مقاومت مي كنم.
به نظر من جايي كه سرعت و هزينه يك نياز جدي و مطرح است «ديجيتال» به آرامي در حال پيشي گرفتن است. روزنامه ها و عكاسان ورزشي به طور عمده از اين دوربين ها استفاده مي كنند اما فتوژورناليست هايي كه سوژه هايشان عمر طولاني تري دارند و كيفيت براي آنها عامل حياتي به شمار مي آيد هنوز نيازي به عكاسي ديجيتال ندارند. اما واقعاً مزيت بزرگ ارسال فايل هاي ديجيتال و كپي كردن آنها را بدون افت كيفيت نمي توان ناديده گرفت. شخصاً ترجيح مي دهم دوربين ديجيتال را براي تجربه و پياده كردن ايده هاي ذهني خودم خريداري و استفاده كنم.
نلسون در پاسخ به پرسش ام در مورد وضعيت عكاسي خبري در انگلستان مي گويد: بودجه ها پايين هستند و مجلات مايل به صرف پول زياد براي تهيه مقالات گران قيمت به ويژه مقالات بين المللي نيستند. اينجا عكاس ها با جديت كار مي كنند و پول زيادي از فتوژورناليسم عايد آنها نمي شود. در انگلستان شما به عنوان يك عكاس خبري بايد تعهد بدهيد، ايده هاي خوب ارائه كنيد و از ديگر راه هاي عكاسي تجاري درآمدتان را سروسامان دهيد.
«ملت چاق» يكي ديگر از مجموعه عكس هايي است كه زد نلسون درباره انسان ها و زندگي آنها تهيه كرده است. انجمن ملي مساعدت در پذيرش چاق هاي آمريكا مراسم سالانه خود را برگزار مي كرد و زد نلسون از فرصت استفاده كرد تا گوشه اي از زندگي و روابط اين مردان و زنان بسيار بسيار چاق را به تصوير بكشد. نلسون از تمرينات، تفريحات و روابط اين انسان هاي غول پيكر اما مهربان و خنده رو عكس هاي جالبي تهيه كرده است. نلسون به نگراني هاي زيست محيطي و مسائلي كه محيط زيست بشر را تهديد مي كند نيز پرداخته است. او در مجموعه مقالات تصويري «تگزاس سمي: ميراث جورج دبليو بوش» نشان مي دهد كه چگونه سياست هاي مالياتي و صنعتي دولت بوش مناطق وسيعي از تگزاس را به نابودي كشانده است. او در اين مقالات گوشه هايي از تاثيرات مواد آلاينده و شيميايي سمي را بر زندگي و محيط زيست ساكنان اين منطقه نشان داده است. مردم اين منطقه در صحبت هايشان با نلسون اظهار عقيده كرده اند، تگزاس مدلي از آينده آمريكاست. در يكي از عكس هاي اين مجموعه پسر بچه ۹ ساله اي نشان داده شده كه با استفاده از ماسك اكسيژن در حال تنفس است.
نلسون از مادر اين پسر بچه نقل قول كرده است «دليل مشكل اين پسر بچه و بسياري از كودكان اين منطقه «سوپ سمين است كه كارخانجات شيميايي تگزاس در محيط رها مي كنند» ارتباط با همه افراد و اعضاي خانواده هايي كه سوژه عكاسي نلسون را تشكيل مي دهند از ديگر شگرد ها و مشخصه هاي عكاسي اوست.
در سال ۱۹۹۲ سومالي يكي از كانون هاي بحراني بود كه در مركز توجه مردم و رسانه ها قرار داشت. در آن زمان زد نلسون از نزديك عمق فجايع در حال اتفاق در سومالي را به تصوير مي كشيد. عكس هاي او از خشكسالي و بحران هاي سياسي - اجتماعي سومالي در اين دوره در جلب توجه و كمك مردم اروپا تاثير شاياني داشت.
